Beth yw Dysmenorea?
Mae dysmenorea yn cyfeirio at gael mislif poenus. Mae’n gyflwr cyffredin iawn sy’n effeithio ar lawer o fenywod a phobl sy’n cael mislif, yn enwedig yn ystod eu harddegau a dechrau’r 20au. Fel arfer, mae’r boen i’w theimlo yn y bol isaf neu’r pelfis ac mae’n gallu amrywio o boen ysgafn i boen ddifrifol.
Mae dau brif fath:
- Dysmenorea Gynradd – poen nad yw’n cael ei achosi gan unrhyw gyflwr meddygol sylfaenol, fel arfer yn dechrau’n fuan ar ôl i’r mislif gychwyn (menarche).
- Dysmenorea Eilaidd – poen achosir gan gyflwr meddygol fel endometriosis, ffibroidau, neu afiechyd pelfis heintiedig.
Beth yw’r symptomau?
- Crampiau neu boen yn y bol isaf neu’r cefn
- Poen sy’n gallu dechrau 1–2 ddiwrnod cyn y mislif ac yn para 2–3 diwrnod
- Teimlo fel cyfogi neu chwydu
- Dolur rhydd
- Pen tost
- Blinder
Yn achos dysmenorea gynradd, mae’r symptomau fel arfer yn gwella wrth i chi fynd yn hŷn neu ar ôl cenhedlu. Os yw’r boen yn gwaethygu dros amser, gallai fod yn dysmenorea eilaidd.
Beth sy’n achosi Dysmenorea?
Mae dysmenorea gynradd yn cael ei achosi wrth i brostaglandinau (cemegau sy’n ymwneud ag llid a phoen) gael eu rhyddhau yn y groth. Mae’r rhain yn gwneud i gyhyrau’r groth dynnau, sy’n helpu gwaredu leinin y groth, ond gall hefyd achosi crampiau a phoen.
Mae dysmenorea eilaidd yn deillio o gyflwr arall sy’n effeithio ar y groth neu’r organau cyfagos, megis:
- Endometriosis
- Adenomiosis
- Màsau yn y groth (Fibroids)
- Heintiau pelfis
- Dyfeisiau intra-uterin (IUD) (yn anaml iawn)
Sut mae Dysmenorea yn cael ei ddiagnosio?
Yn WWWW, gallwn:
- Ofyn am hanes meddygol manwl a hanes eich mislif
- Cynnal archwiliad pelfis
- Gwneud sganiau uwchsain os oes amheuon am achosion eilaidd
- Weithiau argymell laparosgopi (llawdriniaeth fach i edrych yn y bol) os amheuir endometriosis
Sut mae Dysmenorea yn cael ei drin?
Gofal personol a ffordd o fyw:
- Defnyddio padiau poeth neu boteli dŵr poeth
- Ymarfer corff ysgafn neu yoga
- Yfed digon o ddŵr a chael digon o orffwys
Meddyginiaethau:
- NSAIDs (e.e. ibuprofen neu naproxen) – lleihau prostaglandinau a lliniaru poen
- Paracetamol (gall helpu ond yn llai effeithiol na NSAIDs)
- Triniaethau hormonol:
- Pîl atal cenhedlu cymysg
- Dyfais intra-uterin hormonol (e.e. Mirena)
- Dulliau sy’n cynnwys progesteron yn unig
Gall y rhain leihau neu atal y mislif ac helpu i leihau poen.
Trin y problemau sylfaenol:
Mewn dysmenorea eilaidd, mae trin y cyflwr sylfaenol (fel endometriosis neu ffibroidau) yn allweddol.
Pryd ddylwn i weld meddyg?
- Os yw’r poen yn gwaethygu neu ddim yn gwella gyda meddyginiaethau
- Os yw’r mislif yn drwm iawn neu’n anghyson
- Os bydd poen ar adegau eraill yn eich cylch
- Os ydych yn amau cyflwr sylfaenol
- Os yw’r poen yn effeithio ar ansawdd eich bywyd, ysgol, gwaith neu weithgareddau dyddiol
Byw gyda Dysmenorea
Er bod poen mislif yn gyffredin, nid dylech orfod dioddef yn dawel. Mae llawer o driniaethau effeithiol ar gael. Os yw’r boen yn eich atal rhag byw eich bywyd, mae’n bwysig siarad â gweithwyr gofal iechyd.