Beth yw’r fwlfa?
Y fwlfa yw’r rhan allanol o’r ardal rywiol benywaidd. Mae’n cynnwys y labia (gwefusau mewnol a allanol), y clitoris, agoriad y wain, a’r croen o gwmpas y rhannau hyn.
Gall y fwlfa, fel y gweddill o’r corff, fynd trwy newidiadau naturiol dros amser, yn enwedig oherwydd newidiadau hormonau, heneiddio, neu gyflwr iechyd.
Pa fathau o newid yn y fwlfa sy’n gyffredin?
Newidiadau hormonol (e.e. menopos, beichiogrwydd, tyfu i fyny)
- Croen yn mynd yn denau
- Croen yn sychu neu’n cochi
- Llai o hyblygrwydd
- Edrych yn dywyllach neu’n bylach
- Colli blew cedor (pubic hair)
Yn aml mae hyn oherwydd lefelau oestrogen is, yn enwedig ar ôl menopos.
Problemau croen
- Cosi, teimlo’n sensitif neu’n cochi
Gall hyn fod oherwydd:- Sylweddau sy’n achosi llid (e.e. sebon, hylif golchi)
- Eczema neu dermatitis
- Lichen sclerosus (problem croen cronig sy’n achosi mandyllau gwyn, tenau)
- Psoriasis
Lympiau a chwyddiadau
- Coden (e.e. coden Bartholin)
- Tagiau croen
- Dafadennau (gall HPV achosi’r rheiny)
Mae’r rhan fwyaf yn ddiogel, ond dylid gwirio unrhyw newid newydd.
Anhawster neu boen
- Teimlo’n llosgi, pigo, neu teimlo’n amrwd
- Poen yn ystod rhyw neu wrth eistedd
- Gall hyn fod oherwydd vulvodynia, heintiau, sychder neu lid.
Newidiadau yn y lliw neu deimlad y croen
- Mae rhai newidiadau yn normal gydag oedran neu ar ôl genedigaeth.
- Ond dylid gwirio newid sydyn neu barhaus (e.e. mandyllau tywyll, croen trwchus, anafiadau).
Pryd ddylwn i weld meddyg?
Siaradwch â’ch meddyg teulu, nyrs, neu arbenigwr iechyd rhywiol os byddwch yn sylwi ar:
- Cosi neu deimlad anghysurus parhaus
- Croen yn trwchau, yn cracio, neu mandyllau gwyn yn datblygu
- Lympiau neu chwyddo anghyffredin
- Newidiadau yn y lliw neu’r teimlad
- Poen yn ystod rhyw neu weithgareddau bob dydd
- Anafiadau, mandyllau, neu waedu
- Unrhyw newid sy’n peri pryder i chi
Gall asesiad cynnar helpu i drin problemau fel heintiau, problemau croen, neu (yn anaml) canser y fwlfa.
Awgrymiadau i ofalu am y fwlfa:
- Osgoi sebonau caled neu bersawr—golchwch gyda dŵr cynnes neu olew corff heb bersawr
- Gwisgwch ddillad isaf cotwm llac
- Newidwch amddiffynion mislif yn rheolaidd
- Osgoi defnyddio ‘wipes’ na douchio
- Defnyddiwch hylifau neu leithyddion os yw’r ardal yn sych (yn enwedig ar ôl menopos)
Problemau i fod yn ymwybodol ohonynt:
- Lichen sclerosus – problem croen cronig sy’n achosi mandyllau gwyn a chroen tenau
- Thrush neu bacterial vaginosis (BV) – heintiau cyffredin sy’n achosi gollyngiad neu lid
- Vulvodynia – poen cyson yn y fwlfa heb achos clir
- Vulval intraepithelial neoplasia (VIN) – celloedd annormol sydd yn risg o ganser
- Canser y fwlfa – prin iawn ond yn bosib; mae darganfyddiad cynnar yn bwysig
Cofiwch:
- Mae newid yn aml yn ddiogel ond dylid rhoi sylw iddynt.
- Mae’n bwysig i chi deimlo’n gyfforddus, hyderus, a chael gofal da.
- Gwiriwch eich fwlfa yn rheolaidd i sylwi ar unrhyw beth newydd neu anghyffredin.