Beth yw PMDD?
Mae Anhwylder Dysphorig Cyn-mislif (PMDD) yn ffurf ddifrifol o’r symptomau cyn-mislif (PMS). Mae’n achosi symptomau emosiynol a chorfforol sylweddol wythnos neu ddau cyn i’ch mislif ddechrau, ac fel arfer mae’n gwella pan fydd y mislif yn dechrau.
Yn wahanol i’r PMS arferol, mae symptomau PMDD yn llawer mwy dwys ac yn gallu effeithio’n ddifrifol ar eich bywyd bob dydd, eich perthnasoedd, a’ch iechyd meddwl.
Beth yw symptomau PMDD?
Symptomau emosiynol gall gynnwys:
- Newidiadau difrifol mewn hwyliau
- Rhwystredigaeth neu ddicter
- Pryder neu byliau o banig
- Teimlo’n isel iawn neu ddiobaith
- Anhawster canolbwyntio
- Teimlo eich bod wedi gor-lwytho neu bod pethau allan o reolaeth
Symptomau corfforol gall gynnwys:
- Chwyddo’r corff
- Poen yn y frest
- Pen tost
- Blinder
- Problemau cysgu
- Poen yn y cymalau neu’r cyhyrau
- Newidiadau yn eich awydd am fwyd
Fel arfer, mae’r symptomau hyn yn ymddangos ar ôl ofwliad (canol y cylch) ac yn lleihau ychydig ddyddiau ar ôl i’r mislif ddechrau.
Beth sy’n achosi PMDD?
Nid yw’r union achos wedi ei ddeall yn llawn, ond tybir bod PMDD yn gysylltiedig ag ymateb anghyffredin i newidiadau hormonau, yn enwedig sensitifrwydd i progesteron ar ôl ofwliad. Nid yw’n cael ei achosi gan anghydbwysedd hormonau, ond gan sut mae’ch ymennydd yn ymateb i newidiadau hormonau arferol.
Mae rhai pobl gyda PMDD hefyd yn fwy tebygol o gael anhwylderau hwyliau fel iselder neu bryder.
Sut caiff PMDD ei ddiagnosio?
Fel arfer mae diagnosis yn cynnwys:
- Cofnodi eich symptomau bob dydd am o leiaf ddau gylch o fislif gan ddefnyddio dyddiadur symptomau neu ap
- Cadarnhau bod y symptomau yn digwydd yn unig yn ystod y cyfnod cyn-mislif ac yn gwella ar ôl i’r mislif ddechrau
Nid oes prawf gwaed penodol ar gyfer PMDD.
Sut caiff PMDD ei drin?
Mae’r driniaeth yn dibynnu ar ba mor ddifrifol yw eich symptomau a gall gynnwys:
Newidiadau i ffordd o fyw:
- Ymarfer corff yn rheolaidd
- Diet cytbwys a lleihau caffîn, siwgr, a gwin
- Arferion cwsg da
- Rheoli straen (e.e., myfyrdod, yoga)
Meddyginiaethau:
- SSRIs (Atalyddion Ailgymryd Serotonin Dethol): Cyffur gwrth-iselder y gellir ei gymryd bob dydd neu dim ond yn hanner olaf y cylch mislif
- Triniaethau hormonol: Fel y pils gwrth-genhedlu, analogau GnRH, neu IUDau hormonol i atal ofwliad
- Cyffuriau rhyddhau poen: Ar gyfer symptomau corfforol fel crampiau neu boen yn y frest
Opsiynau eraill:
- Therapi ymddygiad gwybyddol (CBT)
- Atchwanegiadau maethol (e.e., calsiwm, fitamin B6 – siaradwch â meddyg yn gyntaf)
Mewn achosion difrifol iawn lle nad yw triniaethau eraill wedi gweithio, efallai gellir ystyried llawdriniaeth (fel tynnu’r ofari) – ond mae hyn yn anghyffredin.
Pryd ddylwn i geisio help?
Dylech siarad â’ch darparwr gofal iechyd os:
- Mae eich hwyliau neu symptomau corfforol yn teimlo’n ormodol
- Mae PMDD yn effeithio ar eich gwaith, perthnasoedd, neu ansawdd bywyd
- Mae gennych feddyliau hunan-niweidio neu’n teimlo nad ydych yn gallu delio â’r sefyllfa
Cymorth
Mae PMDD yn gyflwr meddygol go iawn. Nid ydych ar eich pen eich hun, ac mae cymorth ar gael. Siarad â meddyg yw’r cam cyntaf tuag at reoli eich symptomau a theimlo’n well.