Beth yw’r Copr IUCD?
Mae’r Copr IUCD (sy’n cael ei alw hefyd yn Coil Copr) yn ddyfais fach siâp T, wedi’i gwneud o blastig a chopr, sy’n cael ei fewnosod yn y groth (y wain) i atal beichiogrwydd. Mae’n fath o atal beichiogrwydd hir-dymor a all gael ei wrthdroi, heb ddefnyddio hormonau.
Sut mae’n gweithio?
Mae’r copr yn y ddyfais yn:
- Rhyddhau symiau bach o ïonau copr, sy’n wenwynig i’r sperm, gan atal nhw rhag beichiogi’r wy
- Gwneud leinin y groth yn llai croesawgar i’r wy wedi’i ffrwythlonni
Mae’r IUCD yn dechrau gweithio ar unwaith ar ôl ei fewnosod ac mae’n gallu bod yn effeithiol am 5 i 10 mlynedd, yn dibynnu ar y math.
Beth yw’r manteision?
- Mwy na 99% effeithiol wrth atal beichiogrwydd
- Yn gweithio ar unwaith ar ôl ei osod
- Heb hormonau – yn berffaith i’r rheini sydd ddim yn gallu neu ddim eisiau defnyddio hormonau I atal beichiogrwydd
- Hir dymor – hyd at 10 mlynedd yn dibynnu ar y brand
- Gellir ei wrthdroi – mae’r gallu i feichiogi’n dychwelyd ar unwaith ar ôl ei dynnu
Pa sgil-effeithiau sy’n gallu datblygu?
Mae rhai pobl yn profi’r canlynol, yn enwedig yn y misoedd cyntaf:
- Mislif trymach, hirach neu mwy poenus
- Smotiau gwaed rhwng mislif
- Crampio neu annifyrwch ysgafn ar ôl ei osod
Yn aml mae’r effeithiau hyn yn gwella ar ôl y 3–6 mis cyntaf.
Oes risgiau?
Mae problemau difrifol yn anghyffredin iawn, ond gall gynnwys:
- Gollyngiad – gall y ddyfais symud neu syrthio allan (yn enwedig yn y wythnosau cyntaf)
- Trydylliad – prin iawn (1 o bob 1,000 mewnblaniad); pan fydd y ddyfais yn mynd trwy wal y groth
- Heintiad pelfic – fel arfer yn y 20 diwrnod cyntaf os bydd yn digwydd o gwbl
Byddwch yn dysgu sut i wirio’r edau i sicrhau bod y ddyfais yn dal yn ei lle.
Pwy yw’r ddyfais ar ei gyfer?
Mae’r copper IUCD yn addas i:
- Y rhan fwyaf o bobl, gan gynnwys rhai heb blant
- I’r rhai na allant ddefnyddio hormonau
- Rheiny sy’n chwilio am ddull hir-dymor neu ddull brys o atal beichiogrwydd
Efallai na fydd yn cael ei argymell os oes gennych:
- Mislifau trwm neu boenus
- Anomaliadau penodol yn y groth
- Heintiad pelfic heb ei drin
- Alergedd i gopr (prin iawn)
Pa fath o broses yw ei osod?
- Cymryd tua 5–10 munud
- Gall achosi crampio yn ystod ac yn fuan ar ôl ei osod
- Efallai y byddwch yn cael cynnig anesthetig lleol neu ryw fath o ddull lladd poen
Archwiliad dilynol:
Fel arfer, argymhellir archwiliad 4–6 wythnos ar ôl gosod y ddyfais.
Ar ôl gosod:
- Efallai y byddwch yn teimlo crampiau ysgafn neu cael ychydig o waed am rai dyddiau.
- Osgoi tamponau, rhyw, a nofio am 24 awr.
- Fe ddangosir i chi sut i wirio’r edau (strings).
Os ydych eisiau tynnu’r ddyfais i ffwrdd:
- Gellir ei thynnu unrhyw bryd gan weithredwr medrus.
- Bydd eich gallu i feichiogi yn dychwelyd ar unwaith.
- Defnyddiwch ffordd arall o atal genhedlu am 7 diwrnod cyn tynnu’r ddyfais os nad ydych eisiau beichiogi.
Crynodeb
- Mae’r IUCD copr yn ffordd atal cenhedlu sy’n gweithio’n dda iawn, heb hormonau, ac yn para’n hir.
- Mae’n gweithio drwy rwystro’r sperm rhag cyrraedd yr wy, gan atal beichiogrwydd.
- Gall achosi mislifau trymach neu boenus i gychwyn, ond fel arfer mae hynny’n gwella.
- Mae’r gallu i feichiogi’n dychwelyd ar unwaith ar ôl i’r IUCD gael ei dynnu.