Beth yw Lichen Sclerosus?
Mae Lichen sclerosus yn gyflwr croen cronig sy’n achosi croen tenau, gwyn a thywyll mewn mannau, yn aml yn effeithio ar yr ardal genhedlol a’r anws, er gall ddigwydd mewn mannau eraill hefyd. Nid yw’n heintus nac yn drosglwyddadwy yn rhywiol.
Mae’r cyflwr yn fwy cyffredin mewn menywod ôl-fenopos, ond gall effeithio ar unrhyw oedran neu ryw.
Beth yw’r symptomau?
Gall y symptomau amrywio o symptomau ysgafn i rai sy’n achosi cryn dipyn o broblemau, a gall gynnwys:
- Patrymau gwyn, disglair ar y fwlfa, yr anws neu’r groen
- Cosi, yn aml yn ddwys iawn
- Poen neu deimlad anghysurus, yn enwedig wrth fynd i’r toiled neu yn ystod rhyw
- Croen yn rhwygo neu’n chwyddo
- Gwaedu, wlserau neu bethelli
- Rhyw sy’n boenus
- Culhau agoriad y wain mewn achosion mwy datblygedig
Gyda rhai pobl, gall y cyflwr fod yn ddi-symptom.
Beth sy’n achosi Lichen Sclerosus?
Nid yw’r union achos yn hysbys, ond mae rhai pethau sy’n gallu cyfrannu, fel:
- Afiechydon auto-imiwnaidd – pan fydd y system imiwnedd yn ymosod ar groen iach
- Newidiadau hormonol, yn enwedig pan fydd lefel oestrogen yn isel
- Tueddiad genetig
- Trawma neu llid croen blaenorol
Nid yw’n cael ei achosi gan ddiffyg glendid na heintiau.
Ydy e’n gyflwr difrifol?
Nid yw Lichen sclerosus yn fygythiad i fywyd, ond gall achosi teimlad anghyfforddus ac effeithio ar ansawdd bywyd.
Mewn achosion prin, os na chaiff ei drin am gyfnod hir, gall gynyddu’r risg o ganser y fwlfa, felly mae monitro rheolaidd a thriniaeth yn bwysig.
Sut mae’n cael ei hadnabod?
Gall eich meddyg neu arbenigwr (fel gynaecolegydd neu dermatolegydd) wneud y canlynol:
- Archwilio’r ardal sydd wedi’i effeithio
- Gofyn am eich symptomau a’ch hanes meddygol
- Cymryd sampl fach o’r croen (biopsi) os nad yw’r diagnosis yn glir neu os oes newidiadau pryderus
Sut mae’n cael ei drin?
Ni ellir gwella Lichen sclerosus yn llwyr, ond gellir ei reoli’n effeithiol.
Triniaeth gyntaf:
- Eli steroid cryf (er enghraifft, clobetasol propionate)
- Defnyddir bob dydd ar y dechrau, yna gostwng i driniaeth cynnal
- Yn helpu i leihau symptomau ac atal niwed i’r croen
- Yn ddiogel pan gaiff ei ddefnyddio fel y cyfarwyddir
Triniaethau ychwanegol i gefnogi:
- Lleithyddion neu hylifau – i dawelu a diogelu’r croen
- Osgoi pethau sy’n achosi llid – er enghraifft, sebonau persawrus, bomiau ffrwydrol y bath, dillad tynn
- Oestrogen topical (os oes angen, yn enwedig ar ôl y menopos)
Awgrymiadau gofal personol:
- Defnyddia gynhyrchion meddal, heb arogl i olchi
- Sychu trwy dapio; peidio â thrin yr ardal yn rhy galed
- Osgoi gwisgo danfeddau neu drowsus tynn
- Defnyddio eli rhwystro (fel jel petroliwm) os yw’r ardal yn agoredi lawer o ffrithiant
- Cadw’r ardal yn lân ac yn sych, ond I beidio â golchi gormod
A fydd angen gofal barhaus arna i?
Bydd — mae monitro rheolaidd yn bwysig i:
- Gwirio os oes newidiadau i’r croen
- Addasu’r driniaeth os oes angen
- Gwirio am arwyddion o gymhlethdodau (e.e. newidiadau cyn ganser)
Efallai y bydd meddyg yn argymell gwiriadau blynyddol, neu’n fwy aml os yw’r symptomau’n ddifrifol.
Beth os yw’n effeithio ar fy mywyd rhywiol neu fy iechyd meddwl?
Mae llawer o bobl yn teimlo’n embaras neu’n bryderus, ac mae’n gallu effeithio ar agosatrwydd a hyder personol. Mae hyn yn deimlad cyffredin, ac mae cymorth ar gael wrth:
- Siarad gyda meddyg neu arbenigwr
- Ystyried cwnsela neu therapi rhywiol os yw’n effeithio ar berthnasoedd
- Mynychu grwpiau cefnogaeth cleifion
Crynodeb
- Mae lichen sclerosus yn gyflwr croen hirdymor sy’n bosib ei reoli
- Nid yw’n heintus nac yn ganlyniad i ddiffyg glendid
- Mae triniaeth gynnar gyda eli steroid yn helpu atal cymhlethdodau
- Mae apwyntiadau dilynol rheolaidd yn allweddol i gadw’n iach