Beth yw’r menopos?
Mae’r menopos yn gam naturiol mewn bywyd pan mae’ch mislif yn dod i ben am byth, ac ni allwch feichiogi mwyach. Fel arfer, mae’n digwydd rhwng 45 a 55 oed, ond gall ddigwydd yn gynharach neu’n hwyrach.
Mae’n cael ei ddweud eich bod wedi cyrraedd y menopos pan nad ydych wedi cael mislif am 12 mis yn olynol.
Beth sy’n achosi’r menopos?
Mae’r menopos yn digwydd oherwydd bod y ofarïau’n stopio rhyddhau wyau, ac mae lefelau’r hormonau oestrogen a phrogesteron yn gostwng yn raddol.
Gall hefyd ddigwydd:
- Yn naturiol gydag heneiddio
- Yn gynnar (cyn 45 oed) – gelwir hyn yn “menopos cynnar”
- Yn llawer rhy gynnar (cyn 40 oed) – gelwir hyn yn “anweithgarwch ofarïaidd cynamserol”
- Ar ôl llawdriniaeth i dynnu’r ofarïau neu rai triniaethau canser
Beth yw’r symptomau?
Gall symptomau ddechrau misoedd neu flynyddoedd cyn i’ch mislif ddod i ben (gelwir hyn yn y perimenopos). Mae’r symptomau’n amrywio o berson i berson.
Symptomau cyffredin yw:
- Cyfnodau poeth
- Chwysu yn y nos
- Mislif afreolaidd neu drwm
- Sychder yn y wain neu anghysur yn ystod rhyw
- Newidiadau mewn hwyliau, gorbryder neu deimlo’n isel
- Anhawster cysgu
- Anawsterau gyda’ch cof neu ganolbwyntio (“niwl yr ymennydd”)
- Colli diddordeb mewn rhyw (libido isel)
- Ennill pwysau neu newid yn siâp y corff
- Gwallt yn teneuo neu groen yn sych
- Cymalau’n boenus neu’n stiff
I rai pobl, mae’r symptomau’n ysgafn iawn – ond i eraill, gallan nhw fod yn anodd iawn i ymdopi â nhw.
Sut mae’r menopos yn cael ei ddiagnosio?
- Fel arfer, mae’n cael ei seilio ar eich oed a’ch symptomau.
- Gall profion gwaed gael eu gwneud os ydych o dan 45 oed, neu i wirio nad oes rhywbeth arall yn achosi’r symptomau.
Sut mae’r menopos yn cael ei reoli neu ei drin?
Therapi Amnewid Hormonau (TAH):
- Yn disodli’r oestrogen nad yw eich corff yn ei gynhyrchu mwyach
- Ar gael fel tabledi, plastri, gel neu chwistrell
- Yn aml mae’n cynnwys progesteron hefyd – yn enwedig os oes gennych chi’r groth o hyd
- Yn helpu i leddfu symptomau ac yn amddiffyn rhag osteoporosis (esgyrn gwan)
Dewisiadau nad ydynt yn hormonol:
- Gall gwrthiselyddion neu feddyginiaethau eraill helpu gyda cyfnodau poeth a newidiadau mewn hwyliau
- Lleithyddion neu ar gyfer sychder yn y wain
- Therapi Ymddygiad Gwybyddol (CBT) i helpu gyda symptomau hwyliau
Newidiadau i’ch ffordd o fyw:
- Bwyta deiet cytbwys sy’n cynnwys calsiwm a fitamin D
- Ymarfer corff yn rheolaidd i gefnogi’r hwyliau a’ch esgyrn
- Peidio ag ysmygu a lleihau alcohol
- Ymarfer technegau i leihau straen (e.e. ioga, ymwybyddiaeth ofalgar)
A oes effeithiau iechyd tymor hir o ganlyniad i’r menopos?
Gall lefelau is o oestrogen gynyddu’r risg o:
- Osteoporosis (esgyrn gwan a hawdd eu torri)
- Clefyd y galon
Gall ffordd o fyw iach, a Therapi Amnewid Hormonau mewn rhai achosion, helpu i leihau’r risgiau hyn.
Pryd ddylwn i fynd at y meddyg?
- Os yw’ch symptomau’n cael effaith ar eich ansawdd bywyd
- Os ydych o dan 45 oed ac wedi sylwi ar newidiadau yn eich mislif
- Os oes gennych bryderon am driniaethau neu’r risgiau posibl
- Os nad ydych yn siŵr ai’r menopos yw’r hyn rydych chi’n ei brofi
Mae’r menopos yn rhan naturiol o fywyd, ac mae cymorth ar gael. Does dim rhaid i chi fynd drwyddo ar eich pen eich hun—gall WWWW eich helpu i ddod o hyd i’r driniaeth a’r cyngor sy’n iawn i chi.